april 2, 2026 Nieuws
Klimaatbestendig Antwerpen · Wijken Struisbeek en Merksem-West, Antwerpen, België
Een blauw-groen raamwerk als antwoord op urbane klimaatverandering
Klimaatbestendig Antwerpen tegen 2040
In een interdisciplinaire samenwerking met het hydrologische adviesbureau Nelen & Schuurmans, hebben wij voor drie kwetsbare districten een integrale blauw-groene aanpak ontwikkeld: Struisbeek, Merksem-West en Morkhoven-Groenenhoek. Met een reken en tekenmethodiek op maat is een masterplan klimaatadaptatie opgesteld, en worden de voorgestelde maatregelen de komende jaren gefaseerd uitgerold via straatprojecten en regulier onderhoud. Zo worden actuele uitdagingen omgezet in een concrete en kansrijke gebiedstransformatie – met als doel Antwerpen tegen 2040 klimaatbestendig te maken.
Reductie van water overlast met
3700 m³
Door de integratie van wadi's, beken, en infiltratievelden
Droogte bestrijding door
48000 m³
Grondwater infiltratie in parken en groene bermen
Koelte gebieden
17
Nieuwe koelteplekken worden toegevoegd in het stedelijk weefsel op 150m afstand van elke woning
Nieuwe doelsoorten
14
Ondersteunen van dier doelsoorten door het aanbrengen van een biodivers groenblauw netwerk door de wijk, met 1500 extra bomen en 4 nieuwe habitats
Huidige situatie bij Merksem-West
De historische oost-west georiënteerde bekenstructuur is verstoord geraakt door inpolderingen, verstedelijking, kanalisatie en overkluizing tot brede, verharde stadswegen
‘Rekenen en Tekenen’
Binnen het ‘Rekenen en Tekenen’-proces – in nauwe afstemming met Nelen & Schuurmans – hebben we de opgave voor klimaatadaptatie gekwantificeerd en de doeltreffendheid van voorgestelde maatregelen doorgerekend. Deze inzichten wisselden we af met een integrale ontwerpaanpak, waarin de maatregelen ruimtelijk zijn verankerd om de bestaande wijkstructuren te versterken. De resulterende combinatie van oplossingen onderstreept de kracht en het unieke karakter van deze samenwerking.
Waterstrategieën volgen het principe van de Ladder van Lansink: door afstroming in het bovenstroomse gebied te beperken en water lokaal vast te houden, kunnen overstromingen in lagergelegen delen worden voorkomen of sterk worden gereduceerd.
De temperatuur wordt verlaagd door extra groen in parken en parklanen; en schaduwrijke routes door boomrijke fietspaden en hoofdstraten – aangevuld met een netwerk van koeltepunten om de 300 meter.
Een netwerk van buurtparken (>0,5 ha), koelteplekken (>200m2) en groene, onverharde routeverbindingen versterkt de groenbeleving, verhoogt schaduw, stimuleert biodiversiteit, en verbetert infiltratie – als bescherming tegen zowel wateroverlast als droogte.
Groene-Blauw typologieën voor klimaatadaptatie
De meest integrale maatregelen bestaan uit herkenbare blauw-groene typologieën die voortbouwen op de historische en ruimtelijke kenmerken van het district. Ze bieden een oplossing voor de kernopgaven rondom overstroming, droogte, hitte, vergroening en ecologische netwerken. Tegelijkertijd versterken ze het stedelijk raamwerk door parken, naoorlogse hoofdwegen, voormalige beekcorridors en boomrijke woonstraten met elkaar te verbinden en de wijk een krachtige, groene identiteit te geven.
Overzichtskaart met de strategische blauw-groene structuren voor het projectgebied Merksem-West.
Een viervoudige klimaataanpak
Het typische straatprofiel toont een overzicht van lokale maatregelen voor wateropvang, verkoeling en vergroening en maakt het eenvoudig om oplossingen te selecteren en strategisch te combineren. Door deze maatregelen op locatie samen te brengen ontstaan gerichte, afgestemde en meervoudig waardevolle, vier-in-één ruimtelijke interventies.
Het transformeren van Nieuwdreef en Maantjessteenweg van verharde verkeerscorridors tot blauw-groene straten creëert koelere, klimaatrobuuste publieke ruimtes. Nieuwdreef krijgt doorlatende oppervlakken, gelaagde beplanting, weelderige groene bermen en schaduwbiedende bomen langs de ‘nerf’-route, terwijl het herstel van de historische beek langs de Maantjessteenweg, ondersteund door een lineair beekpark, zorgt voor buffering stroomopwaarts, minder overstromingen en de transformatie van de vierbaansweg tot een biodiversiteitsrijke ruimte.
“Dit project bewijst dat bestaande steden klimaatadaptief kunnen worden door hun oorsprong in water en groen opnieuw aan te wenden tot een nieuwe en sterkere identiteit.”
— Janneke van Bergen, Senior projectleider | Specialist regionaal en water ontwerp, OKRA
Antwerpen als voorbeeldstad in klimaatbestendigheid
Het Antwerpse Wijkplan Water en Groen laat zien dat klimaatadaptieve maatregelen succesvol kunnen worden ingebed in bestaande stedelijke structuren, en impact kunnen maken van stads- tot straatniveau. Met ondersteuning van het digitale klimaatsimulatiemodel 3Di kan de mate van klimaatbestendigheid context-specifiek worden getest, aangescherpt en versterkt. Het viervoudige klimaatadaptieve raamwerk integreert de uiteenlopende eisen naar praktisch uitvoerbare én lokaal gewortelde ontwerpaanpassingen waarbij de leefbaarheid en de identiteit van de wijk wordt versterkt. Dankzij de toolbox en blauw-groene typologieën kunnen bewoners en beleidsmakers actief meedenken en concrete keuzes verkennen. Deze handleiding vormt de basis voor toekomstige straatontwikkelingen en ondersteunt een stadbrede strategie voor klimaatbestendige en integrale ruimtelijke planning in Antwerpen.
